Kundër forcës së domosdoshmërisë që organizon rendin shoqëror dhe politik mbizotërues, kjo ekspozitë propozon që ne të mendojmë (me) trupin si anarkik – si një materialitet i gjallë, dinamik dhe që mendon, i cili nuk mund të reduktohet në një identitet, funksion ose formë të qëndrueshme. Në vend të një uniteti të individualizuar dhe të privatizuar, trupi këtu bëhet një proces: i fragmentuar, i këputur, i ekspozuar ndaj trupave, teknologjive dhe mjediseve të tjera, në një gjendje të vazhdueshme bërjeje.
Veprat e krijuara rishtazi nga artistët eksplorojnë pikërisht këtë fushë të paqëndrueshmërisë. Trupi shfaqet si marrëdhënie, si afekt, si gabim, si vijë, si palosje, si një strukturë e hapur që refuzon të mbyllet në vetvete. Në vend të përfaqësimit, këto vepra ofrojnë abstraksione të materialitetit. Jo si një distancim nga trupi, por si shpërndarje e tij në mundësi të shumta (bashkë)shfaqjeje.
E frymëzuar nga perspektivat queer, feministe dhe dekoloniale, ekspozita evokon arkiva, figura dhe forma jete më pak të njohura, gjysmë të harruara ose edhe të rrezikshme, duke përfshirë: egërsinë, shkretëtirën dhe përçarjen e dëshirës në një botë post-natyrore, protetike dhe anti-teleologjike; trupa të ndryshëm trans*, disidentë të sistemit seks-gjini, si dhe eroticizma devijante; kundërseksualitetin me dildo dhe eksperimentet gjinore të mishëruara; ekstravagancën dhe tepricën e ekonomisë libidinale përtej klasifikimit modern seksual; trupat e qëllimshëm dhe sfidues të fëmijëve, vajzave dhe lezbikeve të pabindura; devijimet e zeza në Amerikën raciste; dhe eksperimentet e bukura të jetesës së lirë dhe anarkisë së përditshme të vajzave dhe grave të zeza të zakonshme si jetë të pabindura përtej botës anti-zezake të policimit të bardhë, liberalizmit dhe respektit.
Ekspozita i qaset trupshmërisë si diçka që nuk duhet të jetë plotësisht e dukshme ose e lexueshme. Përkundrazi, ajo këmbëngul në të drejtën për errësirë. Në këtë kuptim, perspektiva queer nuk del thjesht si një çështje identiteti, por si një forcë poetike dhe politike që çmonton normat dhe klasifikimet e gjinisë, seksualitetit dhe koherencës trupore, duke hapur hapësirë për forcën e egër të mishit, për shumësinë dhe paparashikueshmërinë. Për improvizime të bukura dhe eksperimente performative, për rikonfigurime të ndjeshmes dhe për një refuzim të qeverisjes.
Të mendosh me trupa anarkikë do të thotë të pranosh të qenit i paplotë. Jo një qenie e vetme, por e shpërndarë brenda koreografive dhe erotizmit të arratisur, brenda vijave zigzag që largohen nga lineariteti i këtij mjedisi ekspozite.
Kurator: Slavcho Dimitrov
Pjesëmarrës artistë: Darko Aleksovski, Gjorgji Despodov, Klelija Zhivkoviq, Hristina Ivanoska, Jovan Josifovski, Aleksandra Petrushevska dhe Tereza Lazarev, Jane Čalovski
*Ekspozita është pjesë e edicionit të 13-të të Fundjavës së Krenarisë së Shkupit 2026 – Festivali për Art, Kulturë dhe Teori Queer
SFONDE: vepra dhe sfonde ng koleksioni i Muzeut të Artit Bashkëkohor Shkup dhe koleksioni i EVN nga Austria
Me ardhjen e modernizmit, hapësira reduktohet në një sfond, duke u bërë neutrale, e heshtur, pothuajse e padukshme. “Kubi i bardhë” ishte një skenë e thjeshtë për artin që përpiqet të çlirohet nga ornamentet dhe dekoret. Në të njëjtën kohë, në shekullin e 20-të, shprehjet arkitekturore u shfaqën në stilin e pavioneve me fasada xhami që lejojnë që pamjet të shpalosen, dhe brendësia dhe eksterieri të rrjedhin në njëra-tjetrën.
MSU në Shkup, si dhe selia e EVN në Maria Enzersdorf pranë Vjenës, Austri, ndajnë karakteristika të tilla arkitekturore të modernizmit. Për korridoret e ndërtesës austriake të viteve 1960, u zhvillua një koncept i jashtëzakonshëm, i lançuar në vitin 2018: artistëve iu ngarkua të krijonin sfonde të dizajnuara me porosi për mure të ndryshme, duke krijuar ishuj për ekspozita të veprave të zgjedhura nga koleksioni i korporatës. Ajo ekziston që nga viti 1995, është kuruar nga Bordi Këshillimor Artistik dhe përqendrohet në artin bashkëkohor ndërkombëtar. Për ekspozitën e vitit 2026 në MSU në Shkup, ky instalacion është transferuar në një mjedis të ndryshëm për herë të parë. Në katin përdhes të muzeut, janë instaluar mure mobile, me sfonde dhe vepra arti të zgjedhura nga koleksioni EVN, të kombinuara me vepra nga koleksioni MSU. Ato thyejnë jo vetëm planin e ndërtesës, por edhe nocionin modern të neutralitetit dhe objektivitetit. Ekranet e palosshme paraqiten në hapësirë si skulptura dhe, në të njëjtën kohë, si bartës të imazhit. Ato hapen dhe mbyllen, zbulojnë dhe fshehin. Kjo krijon tranzicione në vend të kufijve, dialog në vend të demarkacionit. Zëra, ngjyra dhe tekstura të ndryshme, kohë dhe mënyra të të menduarit takohen. Qartësia ndonjëherë e rreptë transformohet në një labirint përshtypjesh – shumështresore, të hapura dhe në ndryshim të vazhdueshëm.
“Sfonde” bashkon vepra arti nga origjina të ndryshme. Temat, subjektet dhe qëndrimet artistike nga disa breza kryqëzohen dhe informojnë njëra-tjetrën, duke e bërë të dukshme universalitetin e artit dhe prodhimit artistik.
Ekipi kuratorial: Brigitte Hack, Heike Meyer-Ripper, Markus Schinwald, Thomas D. Trumer, Blagoja Varošanec
Ndihmë kuratoriale: Iva Dimovski, Martin Embacher, Nikola Martinovski
Koncepti i dizajnit të ekspozitës: Markus Schinwald
Prodhimi dhe realizimi: Martin Embacher, Lisi Seininger
Vizualizimi i dizajneve të letrës së murit: Kristin Schmautzer
Organizimi: Natalija Mejandzieva, Nikola Martinovski
MSU Shkup – dizajn grafik: Albana Bekteš
Asistent për koleksionin e evn: Benjamin Kos
Mure mobile: Monozero DOOEL-Shkup
Shtypja: IDEA Plus 360° Communications
Në foton e kopertinës: Në plan të parë, një skulpturë nga Naso Beqarovski, Fitues, 1974, metal, nga koleksionet e MSU Shkup; në sfond: Elizabeth Bakambamba Tambwe, Dita që vrava Elvisin (Sfond), 2020, letër-muri, model i përsëritur, i mbledhur dixhitalisht nga një foto e montuar si burim; i porositur për koleksionet e EVN, 2020
Fotografia: Markus Krottendorfer
Pamje nga ekspozita: https://www.tapeti.at/en/exhibition-views/
Ekspozita udhëtuese e Fondacionit Japonez paraqet 80 ndërtesa, projekte inxhinierike civile dhe peizazhe nga të 47 prefekturat e Japonisë, të paraqitura përmes fotografive, teksteve dhe video. Ajo paraqet një aspekt të rrallë të Japonisë, duke kapur mjedisin e ndërtuar të rajoneve të ndryshme të vendit, i cili është gjeografikisht i larmishëm dhe shpesh i prekur nga fatkeqësitë natyrore. Qëllimi është të shqyrtohet përvoja se si japonezët janë angazhuar në trajtimin e mjedisit natyror dhe si kanë vazhduar të krijojnë një vend.
Prezantimi i ekspozitës në Maqedoni realizohet në bashkëpunim me Muzeun e Artit Bashkëkohor, Fondacionin Japonez dhe Ambasadën e Japonisë në Maqedoninë e Veriut.
Fotoja e kopertinës: Zona Industriale Keihin. Foto: Ken Ohyama
Muzeu i Artit Bashkëkohor në Shkup po kuron një ekspozitë të rëndësishme të veprës së Ken Friedman, ku do të prezantohet edhe Gjoko Muratovski.
Ekspozita “92 Evente + 1” do të shënojë 70 vjet të praktikës artistike të Ken dhe 60 vjet që kur ai, si pjesëmarrësi më i ri, iu bashkua Fluxus, lëvizjes inovative që ai formoi së bashku me George Maciunas, George Brecht, Yoko Ono, Nam June Paik, Joseph Beuys, John Cage, si dhe Christo dhe Jeanne-Claude.
Kjo ekspozitë do të prezantojë të gjitha 92 partiturat nga Ken Friedman, dhe gjithashtu do të rikrijojë vepra të zgjedhura nga fillimet e karrierës së tij, midis tyre një vepër e bërë fillimisht në vitin 1971 për ekspozitën e John Lennon dhe Yoko Onos “Kjo nuk është këtu” në Muzeun Everson në Syracuse, New York.
Veprat e Ken Friedman tashmë mbahen në koleksionet e përhershme të Muzeut të Artit Modern (MoMA) në New York, Muzeut të Artit të Harvardit dhe Institutit Smithsonian. Kjo ekspozitë do t’i shtojë një koleksion të ri të veprave të tij koleksioneve të përhershme të MoCA-së – duke përfshirë një vepër për Qytetin e Shkupit që Ken dhe Gjoko Muratovski e krijuan së bashku për këtë rast (+1).
*Ekspozita është prodhuar në bashkëpunim me Muzeun e Artit Bashkëkohor dhe mbështetet financiarisht nga Gjoko Muratovski, Vladimir Janchevski dhe Ljupcho Iljovski.
Kurator: Vladimir Janchevski
Producent: Ljupcho Iljovski
Drejtor Artistik: Gjoko Muratovski
Dizajn dhe paraqitje: Iliana Petrushevska
Teknik: Jordan Arsovski
Koordinator: Besnik Emini
Ekspozita bashkon artistë austriakë dhe maqedonas që hulumtojnë lidhjen mes njeriut dhe natyrës në epokën e antropocenit.
Kriza klimatike planetare sot po shfaqet me një shqetësim gjithnjë e më të madh. Fenomenet ekstreme të motit dhe pasojat e tyre shkatërruese po e ndryshojnë përgjithmonë përfytyrimin tonë romantik për “natyrën e pastër”. Si reagim ndaj këtyre ndryshimeve, ekspozita multimediale Preke natyrën bashkon artistë austriakë dhe maqedonas që mbajnë një qëndrim të qartë ndaj pasojave të Antropocenit. Puna e tyre nuk kufizohet vetëm në dokumentimin dhe artikulimin e rezistencës kundër shfrytëzimit të natyrës, por krijon edhe strategji nxitëse për një ndryshim thelbësor të mënyrës se si e shohim botën. Përmes veprave të tyre, artistët ofrojnë vizione plot shpresë, mundësi të reja për marrëdhënien mes njeriut dhe botës, të bazuara në kujdes, respekt dhe përgjegjësi ndaj mjedisit.
Njerëzimi prej kohësh e ka humbur iluzionin se qëndron mbi natyrën dhe sundon mbi të. Njerëzit nuk mund të kuptohen si të ndarë nga mjedisi i tyre, por vetëm përmes marrëdhënieve të tyre të ndërlikuara me qeniet e tjera të gjalla. Artistët e hulumtojnë këtë ndërthurje përmes mediave tradicionale si piktura, vizatimi, fotografia, videoja dhe skulptura, por edhe përmes praktikave të reja si bio-arti, i cili përfshin pjesëmarrjen aktive të organizmave jo-njerëzorë në procesin e krijimit. Ata gjithnjë e më shpesh dalin jashtë hapësirave tradicionale të ekspozimit, duke e lidhur punën e tyre me grupe për mbrojtjen e mjedisit, si edhe me lëvizje eko-feministe. Kështu lindin projekte eko-artistike që bashkojnë hulumtimin artistik dhe aktivizmin ekologjik. Këto projekte shpesh janë rezultat i bashkëpunimit ndërdisiplinor me shkencëtarë nga fusha të ndryshme, të cilët merren me tema si shfrytëzimi ekonomik i tokës, urbanizimi i tepruar, ndikimi global i zakoneve konsumatore, përhapja e epidemive dhe hulumtimi i organizmave të gjallë dhe gjenetikës. Seria e ekspozitave Preke natyrën, e cila deri më tani është prezantuar në 13 forume kulturore austriake në bashkëpunim me galeri dhe muze nga Evropa dhe SHBA-ja, lidhet me idetë e Aleksandër fon Humboltit, pionier i mendimit ekologjik dhe themelues i klimatologjisë, ekologjisë dhe oqeanografisë. Në vitin 1810, ai i shkroi Johan Volfgang fon Gëtes fjalët e famshme: “Natyra duhet të ndihet.”
Kuratore: Sabine Felner
Asistent i kuratores: Lorenc Felner
Artistë:
Xhudit Vagner, Nada Prlja, Petre Nikolloski, Irena Paskali, Michael Endlicher, Donja Alipur, Elena Kristofo, Anika Eshman, Maren Jelef – Klaus Pihler, Monika L. Lokasho, Alfred Hrushka, Prinzpod, Elizabet fon Samsonov, Nives Vidauer, Edgar Honetshleger, Monika Pihler, Marielis Sejler, Aneta Svetieva
