FILLI PAS FUNDIT: Kultura Vizuale e Pakënaqësisë

Për të filluar, edhe një herë

Nuk mund të flitet për fillimin dhe fundin pa u angazhuar në një debat të thellë rreth kontekstit dhe rrjetit të marrëdhënieve. Nëse fundi është në fillim, atëherë nuk kemi gjë tjetër për të bërë veçse të vazhdojmë. Fillimi i shekullit të 20-të u shënua nga një sërë ngjarjesh dramatike dhe pikash kthese në aspektin politik dhe teknologjik, por edhe në atë artistik, duke e bërë të dukshme ndërvarësinë e tyre të pashmangshme. Në vend që t’u shërbente elitave sunduese, koncepti modern i artistit hapi një hapësirë ​​për shprehje individuale jashtë kontrollit të metanarrativës së pushtetit.

Kultura vizuale në fushën e saj të zgjeruar sot konsiderohet në mënyrë të pashmangshme në kontekstin e shfaqjes së fotomontazhit dhe shpërndarjes masive të medias së shkruar – përdorimi i saj në komente politike të përcaktuara qartë dhe saktë, më shpesh të kuptuara si ndërhyrje vizuale (jo)artistike. Përmes disa segmenteve që përqendrohen në njësi dhe periudha të ndryshme tematike, synon të aktualizojë disa nga debatet rreth fuqisë dhe funksionit të imazhit dhe rolit të kulturës vizuale. Eksplorohen proceset specifike të kontrollit të përmbajtjes vizuale dhe interpretimi i tyre, dhe veçanërisht mënyrat se si proceset krijuese të krijimit të imazhit mund të angazhohen në mënyrë kritike në drejtim të rigjenerimit të sferës shoqërore dhe mbrojtjes së të mirës së përbashkët publike në momente specifike komplekse historike dhe politike.

Ekspozita do të paraqesë vepra nga një numër i madh autorësh si John Hartfield dhe bashkëkohësit e tij Josep Renau, Manuel Monleon, Boris Clinch, por edhe brezi i ardhshëm i përfaqësuar nga Hector Cattolica, Klaus Steck, Peter Kennard, Claude Bellajon… Gjithashtu përfshihen vepra nga disa autorë anonimë, përmes posterave, gazetave dhe revistave, si dhe letërsisë që lidhet me temën.

Përveç tyre, ekspozita përfshin vepra nga artistë të rëndësishëm bashkëkohorë si Armando Lulaj, Grupi OPA, Igor Toshevski, Gjorge Jovanovic, Filip Jovanovski, Tomato Kosir, Driton Selmani, The Yes Men… Ekspozita përfshin edhe vepra nga koleksioni i MSU-Shkup, të cilat shpesh nuk janë ekspozuar në kontekstin e reagimit të tyre specifik autentik ndaj situatës socio-politike, siç janë ato të Joan Rabascal, Kwak Dak-Jun, Lino Fiocchi, Petar Lubarda dhe të tjerë.

* Përzgjedhje nga koleksioni i kuratorit Vladimir Janchevski, që përfshin: libra, postera, revista, kartolina, fotografi, grafika dhe botime të tjera të shtypura.

Kurator dhe tekst: Vladimir Janchevski

Koordinator i prodhimit: Ljupčo Iljovski (konservator i Muzeut të Arteve të Bukura)

Kontribues në koleksionin e Muzeut të Arteve të Bukura: Iva Dimovski, Blagoja Varošanec

Dizajni i ekspozitës: Igor Toševski dhe Vladimir Janchevski

Koordinimi: Fanolj Ademi

Realizimi teknik: Jordan Arsovski (Muzeu i Arteve të Bukura), Marjan Gjorgjiev (Galeria Kombëtare),

Marko Petrusevski

Dizajni grafik: Iliana Petrusevska

Projekti mbështetet financiarisht nga Ministria e Kulturës dhe Turizmit e Republika e Maqedonisë së Veriut

Ekspozitë nga Igor Toshevski dhe OPA (Agresioni Obsesiv-Posesiv)

__operacija: Më në fund!

Veprime Operacionale mbi të pafundmen duke vështruar murin e historisë

Është e habitshme që sot, megjithëse dëgjojmë vazhdimisht pretendimin se “asgjë nuk mund të bëhet”, gjithçka vazhdon të funksionojë. Institucionet veprojnë, ekspozitat hapen, veprat e artit shumohen, muzetë mbledhin dhe shfaqin, krizat thellohen, konfliktet e armatosura përshkallëzohen, ndërsa vetë historia duket çuditërisht e palëvizshme. Problemi nuk është më fundi i historisë, por ndjenja se ne vazhdojmë pafundësisht, pa drejtim apo qëllim. Kjo gjendje është ndoshta edhe më shqetësuese sesa perspektiva e një katastrofe përfundimtare. Është sikur të jemi gjetur të bllokuar në një lak të çuditshëm Beckettian.

Për një kohë të gjatë tani, arti bashkëkohor është pritur të jetë politikisht efektiv, i angazhuar shoqërisht, etikisht përgjegjës, ekonomikisht i qëndrueshëm dhe institucionalisht i rëndësishëm, të gjitha pa vënë në dyshim në thelb vetë kushtet në të cilat vepron. Në krizën aktuale të legjitimitetit, këto kërkesa janë bërë gjithnjë e më paradoksale, pasi arti nuk mund të rimarrë më pozicionin romantik të veprës artistike autonome si një vend i privilegjuar i së vërtetës. As nuk mund të mbështetet plotësisht në imperativin e famshëm të Brechtit që arti duhet të funksionojë si një çekiç me të cilin të formësojë botën. Por çfarë ndodh kur vetë ai çekiç pushon së funksionuari? Edhe një herë, e gjejmë veten duke qëndruar para pyetjeve të vazhdueshme të së vërtetës dhe funksionalitetit.

Megjithatë, disa artistë vazhdojnë të këmbëngulin. Jo sepse ende besojnë se mund ta shpëtojnë botën, por sepse vetë këmbëngulja bëhet një mënyrë për të testuar kufijtë e asaj që duket e pashmangshme – e së tashmes së shteruar që Mark Fisher e përshkroi si realizëm kapitalist. Nëse arti ende ka ndonjë funksion kritik sot, ai mund të qëndrojë në ndërprerjen e rutinave operative përmes të cilave e tashmja riprodhon veten pafundësisht. Edhe hezitimi më i vogël, një (gabim) përkthim, një zhvendosje ose një ndërprerje e të priturës, mund të hapë një çarje në sipërfaqen e një realiteti që vazhdimisht këmbëngul se nuk ka alternativë.
Megjithatë, sot vetë bota i ngjan gjithnjë e më shumë një aparati të gjerë operativ. Çfarë mund të bëjë arti kur imazhet nuk ekzistojnë më kryesisht për t’u parë, por për të udhëhequr dronët, për të trajnuar algoritmet, për të analizuar fytyrat dhe trupat dhe për të marrë vendime? Logjika algoritmike e kodit tenton të eliminojë anomalitë, duke ngushtuar hapësirën në të cilën arti mund të veprojë ende. Prandaj, pyetja nuk është më nëse arti do të bëhet një mjet – apo edhe një armë – por si mund t’i bëjë të dukshëm mekanizmat që tashmë funksionojnë pa probleme nën sipërfaqe.

Ndoshta arti sot nuk është as pasqyrë dhe as çekiç. As nuk i ngjan dhomës së errët në të cilën shfaqen ngadalë imazhet e fshehura të botës. Ajo që Walter Benjamin e përshkroi si pavetëdije optike e fotografisë, tani mund të zgjerohet në një pavetëdije operative bashkëkohore: një rrjet tautologjik protokollesh, rutinash institucionale, gjuhësh, bazash të dhënash, algoritmesh dhe ekonomish vëmendjeje që formësojnë në heshtje perceptimin tonë. Nga kjo perspektivë, Ndërprerja në Progres shfaqet në një moment veçanërisht të kohës. Në vend që të përfaqësojnë realitetin – ose të kërkojnë në mënyrë të qartë ta ndryshojnë atë – artistët hetojnë rrjetin e tij operativ. Shqetësimi i tyre nuk është se çfarë domethënie kanë gjërat, por si funksionojnë ato.

Ndërprerje në Progres bashkon veprat e Igor Toshevskit dhe OPA-së (Agresioni Obsesiv Posesiv), duke zbuluar si vazhdimësinë ashtu edhe plotësueshmërinë e praktikave të tyre artistike, si dhe jetëgjatësinë e veprave të artit përmes proceseve të rikontekstualizimit dhe riinterpretimit.

Veprimi i OPA-së, Leonardo apo Michelangelo? (2012), i paraqitur përmes një serie fotografish të shoqëruara nga një reflektim kurioz tekstual, eksploron regjimet e dukshmërisë dhe përjashtimit brenda botës së artit. Në vend që të prodhojë një ekspozitë, OPA ndërton një ngjarje, subjekti aktual i së cilës është qarkullimi mediatik, ekskluziviteti, ftesat, thashethemet dhe dëshira për t’u përkatur – ose frustrimi i të mbeturit i përjashtuar. Këtu, vepra artistike shpaloset si një protokoll komunikues, duke ekspozuar se si mund të gjenerohet vlera simbolike edhe pa një takim të drejtpërdrejtë me vetë veprën. Më shumë se një dekadë më vonë, fotografitë mbeten gjurmë të paqarta të një ngjarjeje, duke rihapur spekulimet rreth asaj që mund të ketë ndodhur – ose jo. Të dashur Jehona dhe Vladimir, Kjo Kuti Përmban 5,000 Denarë (2018) bashkon idetë e dhuratës, parave, besimit dhe marrëdhënieve personale. Në vend që të përfaqësojë një ekonomi vlere, vepra e kryen atë. E paekspozuar kurrë më parë, ajo pyet se ku ndodhet në të vërtetë vetë vepra e artit, duke demonstruar se vlera nuk qëndron vetëm në objekt, por del në pah përmes potencialit të saj dhe përmes rrjetit të marrëdhënieve të aktivizuara nga vetë gjesti. Duke vepruar kështu, bëhet një reflektim ironik mbi ndërthurjen e botës së artit dhe parasë.

Me Between II (2026), Igor Toshevski vazhdon hetimin e nisur në Between (2016), duke e zhvendosur atë drejt një shtrese edhe më pak të dukshme të muzeut. Në vend që të fillojë me vetë veprat e artit dhe fshehjen e tyre, projekti merr si pikënisje përshkrimet e inventarit të veprave të zgjedhura nga Muzeu i Artit Bashkëkohor në Shkup. Këto tekste administrative, të prodhuara fillimisht për dokumentim, gjenerojnë imazhe krejtësisht të reja përmes modeleve të inteligjencës artificiale. Projekti nuk kërkon të rindërtojë veprat e artit që ato përshkruajnë; përkundrazi, ai eksploron përkthimet e papërsosura, por produktive midis gjuhës dhe imazhit. Ajo që del është një objekt i ri vizual, i lindur nga keqkuptimi midis përshkrimit njerëzor dhe interpretimit të makinës. Në instalacionin Çdo Deklaratë Ndërton një Dhomë (2011/2016), Toshevski sugjeron më tej se gjuha nuk prodhon më vetëm imazhe, por vetë hapësirën. I frymëzuar nga kuptimi i Ludwig Wittgenstein se gjuha nuk është një pasqyrë e botës, por një kusht për shfaqjen e saj përmes përdorimit, vepra përbëhet nga një qilim i kuq që fsheh një objekt të panjohur nën sipërfaqen e tij. Çdo deklaratë hap një mundësi për kuptim, ndërsa njëkohësisht prodhon pikën e vet të verbër. Nën çdo artikulim mbetet në mënyrë të pashmangshme diçka që nuk mund të shprehet plotësisht.

Ndërhyrja më e fundit e OPA-së, Një Shmangie nga Historia, përbëhet nga një fotografi në shkallë të gjerë që përshkruan një detaj pothuajse të padukshëm: dorezën vertikale të një dere specifike hyrëse të shoqëruar nga udhëzimi i thjeshtë dygjuhësh, tërheq. I izoluar nga konteksti i tij arkitektonik, ky element funksional bëhet një vend pasigurie. Imperativi fton veprimin, por pa zbuluar as drejtimin as destinacionin. Brenda kontekstit të ekspozitës dhe hapësirës institucionale të muzeut, Një Shmangie nga Historia nuk sugjeron një arratisje nga historia, por na përball me absurditetin e vazhdimit të saj automatik. Ajo në heshtje ngre një pyetje të thjeshtë por shqetësuese: a është ende e mundur të devijojmë nga një trajektore e paracaktuar? Dhe nëse po, si? Sidomos kur ka një mur që qëndron drejtpërdrejt para nesh.

Pikërisht për këtë arsye ekspozita është instaluar në hollin e Muzeut të Artit Bashkëkohor – vendi ku mekanizmi institucional fillon të funksionojë shumë kohë para se të hyjmë në vetë ekspozitën. Holli – ose, nëse preferojmë, holli – në mënyrë të pashmangshme evokon nocionin e lobimit: mekanizmat e padukshëm të ndikimit, negociatave dhe prodhimit të vlerës. Këtu, muzeu është gjithçka tjetër përveç një enë neutrale; ai funksionon si një sistem operativ pothuajse i padukshëm. Në vend që të zërë galeritë kryesore të ekspozitës së muzeut, Ndërprerja në Progres shfaqet në pragun e tyre, e pozicionuar strategjikisht në të vetmin vend që thjesht nuk mund të anashkalohet. Brenda kësaj hapësire operative, veprat e OPA-së dhe Igor Toshevskit mund të përjetohen si propozime të dallueshme artistike, por edhe si pika hetimore përmes të cilave arti bashkëkohor shqyrton mekanizmat që prodhojnë dukshmëri, vlerë dhe kuptim. Të marra së bashku, këto pesë vepra gjurmojnë një hartë të veçantë të operacioneve që lidhen me dukshmërinë, shkëmbimin, përkthimin, fshehjen dhe parashikimin. Ato nuk ilustrojnë thjesht teorinë – ato e vënë atë në lëvizje. Prandaj, mund të dallohen jehonat e Martin Heidegger dhe “çekiçit të tij të thyer”, çekiçit të Bertolt Brecht, Walter Benjamin, botëve gjuhësore të Ludwig Wittgenstein, traditës së kritikës institucionale të lidhur me Hans Haacke dhe Andrea Fraser, imazheve operative të Hito Steyerl dhe vizionit automatik të Trevor Paglen. Megjithatë, këta emra nuk thirren si autoritete të afta për të shpjeguar ose legjitimuar veprat e artit. Ato funksionojnë në vend të kësaj si koordinata konceptuale brenda një fushe në të cilën praktika artistike nuk aspiron më thjesht të përfaqësojë realitetin ose ta kundërshtojë atë drejtpërdrejt, por të ekspozojë, ndërpresë dhe herë pas here të ridrejtojë operacionet përmes të cilave vetë realiteti konstituohet vazhdimisht.

Sigurisht, Ndërprerja në Progres nuk përshkruan një gjendje të fiksuar. Vitaliteti i gjuhës zbulon se ndërprerja dhe vazhdimësia nuk janë as të qëndrueshme dhe as reciprokisht përjashtuese; ndoshta secila tashmë përmban tjetrën. Ekspozita kështu bëhet një koment ironik mbi një gjendje në të cilën ne presim pafundësisht të ndodhë diçka vendimtare, ndërsa vetë mekanizmat vazhdojnë të veprojnë pa ndërprerje. Rëndësia e saj qëndron pikërisht në bërjen e dukshme të asaj që zakonisht mbetet e fshehur: proceset përmes të cilave prodhohen imazhet, funksionojnë institucionet, konstituohen vlerat dhe formohen vetë kushtet e perceptimit. Nëse arti ende ka një rol kritik sot, ndoshta nuk është as të pasqyrojë botën dhe as ta transformojë atë përmes një gjesti të vetëm vendimtar. Nuk ka nevojë të jetë as pasqyrë, as çekiç, as dhomë e errët. Në vend të kësaj, ai mund të funksionojë si një fushë dinamike bashkëveprimi që na lejon, të paktën për një moment, të perceptojmë sistemet operative të padukshme që organizojnë. Arti e ruan kuptimin e tij për aq sa herë pas here arrin të prodhojë ndërprerje të vogla brenda vazhdimësisë së pandërprerë të gjërave.

Vladimir Jançevski

Igor Toshevski e trajton artin si një mjet funksional për dekonstruksionin e strukturave të pushtetit, duke vënë në pikëpyetje kryqëzimin kompleks midis autoritetit politik, kontekstit post-socialist dhe lirisë së shprehjes. Përmes projekteve të tilla si “Dossier”, “Commitment” dhe “Territore”, ai problematizon sistematikisht propagandën shtetërore, censurën dhe kufijtë e ekspozimit institucional. Ai shpesh përdor mediat masive për të vënë në pikëpyetje konceptin e origjinalitetit dhe pronësisë mbi historinë vizuale kolektive, duke e gjetur kuptimin në marrëdhënien midis informacionit (tekstit) dhe bartësit të tij vizual (imazhit).

OPA (Obsessive Possive Aggressive) është një bashkëpunim artistik i themeluar nga artistët vizualë Slobodanka Stevceska dhe Denis Saraginovski. Duke vepruar në kryqëzimin e specifikës së kontekstit, potencialit të hapësirës publike, sferës publike dhe gjuhës së marketingut, OPA përdor ndërhyrje, media taktike, mockumentarë dhe strategji të afirmimit subverziv për të hetuar në mënyrë kritike strukturat sociale, ideologjike dhe institucionale të pushtetit. Përmes një numri projektesh të saj, OPA përdor artin si platformë për debat publik, duke krijuar situata që qëllimisht i turbullojnë kufijtë midis trillimit dhe realitetit, dhe midis artit dhe politikës.

Ilustrim i kopertinës: OPA, “Një udhëtim nga historia”, 2026, printim dixhital

Kundër forcës së domosdoshmërisë që organizon rendin shoqëror dhe politik mbizotërues, kjo ekspozitë propozon që ne të mendojmë (me) trupin si anarkik – si një materialitet i gjallë, dinamik dhe që mendon, i cili nuk mund të reduktohet në një identitet, funksion ose formë të qëndrueshme. Në vend të një uniteti të individualizuar dhe të privatizuar, trupi këtu bëhet një proces: i fragmentuar, i këputur, i ekspozuar ndaj trupave, teknologjive dhe mjediseve të tjera, në një gjendje të vazhdueshme bërjeje.

Veprat e krijuara rishtazi nga artistët eksplorojnë pikërisht këtë fushë të paqëndrueshmërisë. Trupi shfaqet si marrëdhënie, si afekt, si gabim, si vijë, si palosje, si një strukturë e hapur që refuzon të mbyllet në vetvete. Në vend të përfaqësimit, këto vepra ofrojnë abstraksione të materialitetit. Jo si një distancim nga trupi, por si shpërndarje e tij në mundësi të shumta (bashkë)shfaqjeje.

E frymëzuar nga perspektivat queer, feministe dhe dekoloniale, ekspozita evokon arkiva, figura dhe forma jete më pak të njohura, gjysmë të harruara ose edhe të rrezikshme, duke përfshirë: egërsinë, shkretëtirën dhe përçarjen e dëshirës në një botë post-natyrore, protetike dhe anti-teleologjike; trupa të ndryshëm trans*, disidentë të sistemit seks-gjini, si dhe eroticizma devijante; kundërseksualitetin me dildo dhe eksperimentet gjinore të mishëruara; ekstravagancën dhe tepricën e ekonomisë libidinale përtej klasifikimit modern seksual; trupat e qëllimshëm dhe sfidues të fëmijëve, vajzave dhe lezbikeve të pabindura; devijimet e zeza në Amerikën raciste; dhe eksperimentet e bukura të jetesës së lirë dhe anarkisë së përditshme të vajzave dhe grave të zeza të zakonshme si jetë të pabindura përtej botës anti-zezake të policimit të bardhë, liberalizmit dhe respektit.

Ekspozita i qaset trupshmërisë si diçka që nuk duhet të jetë plotësisht e dukshme ose e lexueshme. Përkundrazi, ajo këmbëngul në të drejtën për errësirë. Në këtë kuptim, perspektiva queer nuk del thjesht si një çështje identiteti, por si një forcë poetike dhe politike që çmonton normat dhe klasifikimet e gjinisë, seksualitetit dhe koherencës trupore, duke hapur hapësirë ​​për forcën e egër të mishit, për shumësinë dhe paparashikueshmërinë. Për improvizime të bukura dhe eksperimente performative, për rikonfigurime të ndjeshmes dhe për një refuzim të qeverisjes.

Të mendosh me trupa anarkikë do të thotë të pranosh të qenit i paplotë. Jo një qenie e vetme, por e shpërndarë brenda koreografive dhe erotizmit të arratisur, brenda vijave zigzag që largohen nga lineariteti i këtij mjedisi ekspozite.

Kurator: Slavcho Dimitrov

Pjesëmarrës artistë: Darko Aleksovski, Gjorgji Despodov, Klelija Zhivkoviq, Hristina Ivanoska, Jovan Josifovski, Aleksandra Petrushevska dhe Tereza Lazarev, Jane Čalovski

*Ekspozita është pjesë e edicionit të 13-të të Fundjavës së Krenarisë së Shkupit 2026 – Festivali për Art, Kulturë dhe Teori Queer

SFONDE: vepra dhe sfonde ng koleksioni i Muzeut të Artit Bashkëkohor Shkup dhe koleksioni i EVN nga Austria

Me ardhjen e modernizmit, hapësira reduktohet në një sfond, duke u bërë neutrale, e heshtur, pothuajse e padukshme. “Kubi i bardhë” ishte një skenë e thjeshtë për artin që përpiqet të çlirohet nga ornamentet dhe dekoret. Në të njëjtën kohë, në shekullin e 20-të, shprehjet arkitekturore u shfaqën në stilin e pavioneve me fasada xhami që lejojnë që pamjet të shpalosen, dhe brendësia dhe eksterieri të rrjedhin në njëra-tjetrën.

MSU në Shkup, si dhe selia e EVN në Maria Enzersdorf pranë Vjenës, Austri, ndajnë karakteristika të tilla arkitekturore të modernizmit. Për korridoret e ndërtesës austriake të viteve 1960, u zhvillua një koncept i jashtëzakonshëm, i lançuar në vitin 2018: artistëve iu ngarkua të krijonin sfonde të dizajnuara me porosi për mure të ndryshme, duke krijuar ishuj për ekspozita të veprave të zgjedhura nga koleksioni i korporatës. Ajo ekziston që nga viti 1995, është kuruar nga Bordi Këshillimor Artistik dhe përqendrohet në artin bashkëkohor ndërkombëtar. Për ekspozitën e vitit 2026 në MSU në Shkup, ky instalacion është transferuar në një mjedis të ndryshëm për herë të parë. Në katin përdhes të muzeut, janë instaluar mure mobile, me sfonde dhe vepra arti të zgjedhura nga koleksioni EVN, të kombinuara me vepra nga koleksioni MSU. Ato thyejnë jo vetëm planin e ndërtesës, por edhe nocionin modern të neutralitetit dhe objektivitetit. Ekranet e palosshme paraqiten në hapësirë ​​si skulptura dhe, në të njëjtën kohë, si bartës të imazhit. Ato hapen dhe mbyllen, zbulojnë dhe fshehin. Kjo krijon tranzicione në vend të kufijve, dialog në vend të demarkacionit. Zëra, ngjyra dhe tekstura të ndryshme, kohë dhe mënyra të të menduarit takohen. Qartësia ndonjëherë e rreptë transformohet në një labirint përshtypjesh – shumështresore, të hapura dhe në ndryshim të vazhdueshëm.

“Sfonde” bashkon vepra arti nga origjina të ndryshme. Temat, subjektet dhe qëndrimet artistike nga disa breza kryqëzohen dhe informojnë njëra-tjetrën, duke e bërë të dukshme universalitetin e artit dhe prodhimit artistik.

Ekipi kuratorial: Brigitte Hack, Heike Meyer-Ripper, Markus Schinwald, Thomas D. Trumer, Blagoja Varošanec
Ndihmë kuratoriale: Iva Dimovski, Martin Embacher, Nikola Martinovski
Koncepti i dizajnit të ekspozitës: Markus Schinwald
Prodhimi dhe realizimi: Martin Embacher, Lisi Seininger
Vizualizimi i dizajneve të letrës së murit: Kristin Schmautzer
Organizimi: Natalija Mejandzieva, Nikola Martinovski
MSU Shkup – dizajn grafik: Albana Bekteš
Asistent për koleksionin e evn: Benjamin Kos
Mure mobile: Monozero DOOEL-Shkup
Shtypja: IDEA Plus 360° Communications

Në foton e kopertinës: Në plan të parë, një skulpturë nga Naso Beqarovski, Fitues, 1974, metal, nga koleksionet e MSU Shkup; në sfond: Elizabeth Bakambamba Tambwe, Dita që vrava Elvisin (Sfond), 2020, letër-muri, model i përsëritur, i mbledhur dixhitalisht nga një foto e montuar si burim; i porositur për koleksionet e EVN, 2020

Fotografia: Markus Krottendorfer

Pamje nga ekspozita: https://www.tapeti.at/en/exhibition-views/

Muzeu i Artit Bashkëkohor në Shkup po kuron një ekspozitë të rëndësishme të veprës së Ken Friedman, ku do të prezantohet edhe Gjoko Muratovski.

Ekspozita “92 Evente + 1” do të shënojë 70 vjet të praktikës artistike të Ken dhe 60 vjet që kur ai, si pjesëmarrësi më i ri, iu bashkua Fluxus, lëvizjes inovative që ai formoi së bashku me George Maciunas, George Brecht, Yoko Ono, Nam June Paik, Joseph Beuys, John Cage, si dhe Christo dhe Jeanne-Claude.

Kjo ekspozitë do të prezantojë të gjitha 92 partiturat nga Ken Friedman, dhe gjithashtu do të rikrijojë vepra të zgjedhura nga fillimet e karrierës së tij, midis tyre një vepër e bërë fillimisht në vitin 1971 për ekspozitën e John Lennon dhe Yoko Onos “Kjo nuk është këtu” në Muzeun Everson në Syracuse, New York.

Veprat e Ken Friedman tashmë mbahen në koleksionet e përhershme të Muzeut të Artit Modern (MoMA) në New York, Muzeut të Artit të Harvardit dhe Institutit Smithsonian. Kjo ekspozitë do t’i shtojë një koleksion të ri të veprave të tij koleksioneve të përhershme të MoCA-së – duke përfshirë një vepër për Qytetin e Shkupit që Ken dhe Gjoko Muratovski e krijuan së bashku për këtë rast (+1).

*Ekspozita është prodhuar në bashkëpunim me Muzeun e Artit Bashkëkohor dhe mbështetet financiarisht nga Gjoko Muratovski, Vladimir Janchevski dhe Ljupcho Iljovski.

Kurator: Vladimir Janchevski
Producent: Ljupcho Iljovski
Drejtor Artistik: Gjoko Muratovski
Dizajn dhe paraqitje: Iliana Petrushevska
Teknik: Jordan Arsovski
Koordinator: Besnik Emini

Ekspozita bashkon artistë austriakë dhe maqedonas që hulumtojnë lidhjen mes njeriut dhe natyrës në epokën e antropocenit.

Kriza klimatike planetare sot po shfaqet me një shqetësim gjithnjë e më të madh. Fenomenet ekstreme të motit dhe pasojat e tyre shkatërruese po e ndryshojnë përgjithmonë përfytyrimin tonë romantik për “natyrën e pastër”. Si reagim ndaj këtyre ndryshimeve, ekspozita multimediale Preke natyrën bashkon artistë austriakë dhe maqedonas që mbajnë një qëndrim të qartë ndaj pasojave të Antropocenit. Puna e tyre nuk kufizohet vetëm në dokumentimin dhe artikulimin e rezistencës kundër shfrytëzimit të natyrës, por krijon edhe strategji nxitëse për një ndryshim thelbësor të mënyrës se si e shohim botën. Përmes veprave të tyre, artistët ofrojnë vizione plot shpresë, mundësi të reja për marrëdhënien mes njeriut dhe botës, të bazuara në kujdes, respekt dhe përgjegjësi ndaj mjedisit.

Njerëzimi prej kohësh e ka humbur iluzionin se qëndron mbi natyrën dhe sundon mbi të. Njerëzit nuk mund të kuptohen si të ndarë nga mjedisi i tyre, por vetëm përmes marrëdhënieve të tyre të ndërlikuara me qeniet e tjera të gjalla. Artistët e hulumtojnë këtë ndërthurje përmes mediave tradicionale si piktura, vizatimi, fotografia, videoja dhe skulptura, por edhe përmes praktikave të reja si bio-arti, i cili përfshin pjesëmarrjen aktive të organizmave jo-njerëzorë në procesin e krijimit. Ata gjithnjë e më shpesh dalin jashtë hapësirave tradicionale të ekspozimit, duke e lidhur punën e tyre me grupe për mbrojtjen e mjedisit, si edhe me lëvizje eko-feministe. Kështu lindin projekte eko-artistike që bashkojnë hulumtimin artistik dhe aktivizmin ekologjik. Këto projekte shpesh janë rezultat i bashkëpunimit ndërdisiplinor me shkencëtarë nga fusha të ndryshme, të cilët merren me tema si shfrytëzimi ekonomik i tokës, urbanizimi i tepruar, ndikimi global i zakoneve konsumatore, përhapja e epidemive dhe hulumtimi i organizmave të gjallë dhe gjenetikës. Seria e ekspozitave Preke natyrën, e cila deri më tani është prezantuar në 13 forume kulturore austriake në bashkëpunim me galeri dhe muze nga Evropa dhe SHBA-ja, lidhet me idetë e Aleksandër fon Humboltit, pionier i mendimit ekologjik dhe themelues i klimatologjisë, ekologjisë dhe oqeanografisë. Në vitin 1810, ai i shkroi Johan Volfgang fon Gëtes fjalët e famshme: “Natyra duhet të ndihet.”

Kuratore: Sabine Felner
Asistent i kuratores: Lorenc Felner

Artistë:

Xhudit Vagner, Nada Prlja, Petre Nikolloski, Irena Paskali, Michael Endlicher, Donja Alipur, Elena Kristofo, Anika Eshman, Maren Jelef – Klaus Pihler, Monika L. Lokasho, Alfred Hrushka, Prinzpod, Elizabet fon Samsonov, Nives Vidauer, Edgar Honetshleger, Monika Pihler, Marielis Sejler, Aneta Svetieva