„МСУ ремек-дела за сите“ – иницијатива посветена на поголема пристапност до современата уметност.
Mултисензорната еднодневна изложба „Музеј во куфер“ e составена од тактилни реплики на 11 внимателно избрани дела од колекцијата на МСУ, реализирана во рамките на проектот „МСУ ремек-дела за сите“ – иницијатива посветена на поголема пристапност до современата уметност. Проектот беше реализиран преку серија на меѓусебно поврзани активности насочени кон подобрување на пристапноста и инклузивноста на МСУ за посетителите со оштетен вид и слух. Имплементацијата вклучуваше соработка меѓу персоналот на музејот, национални и меѓународни експерти, партнерски институции и целни групи корисници, осигурувајќи дека кон музејската инклузија се пристапува целосно и одржливо.
Проектот вклучува изработка на „МСУ Студија за пристапност“ во соработка со експерти од областа на музејска инклузија: Д-р Ирена Ружин (С. Македонија) и М-р Жељка Сушиќ (Хрватска), „Обука на музејски кадар за зголемена музејска пристапност“ во МСУ-Скопје од страна на Д-р Ирена Ружин, М-р Жељка Сушиќ, М-р Жељка Боснар-Салихагиќ од Тифлолошкиот музеј, Загреб (Хрватска) и м-р Јове Парговски (С. Македонија). Изработен е и “музеј во куфер“, составен од тактилни реплики на дела од МСУ колекцијата, НФЛ тагови од м-р Јове Парговски, со звучни описи на Брајово писмо и видеа со знаковен јазик за сите дела. Вклучени се и 3 уметнички дела во 3Д инспирирани од тактилните слики.
Партнери на проектот се Државното училиште за деца и младинци со оштетен вид „Димитар Влахов“ – Скопје и Здружението на лицата со телесен инвалидитет на Скопје „Мобилност“.
На настанот свое обраќање имаше кустосот Бојана Јанева, која со својата посветена работа во полето на инклузијата отвори ново поглавје во дејноста на Музејот на современата уметност.
Проектот е поддржан од Балканската музејска мрежа преку Хедли фонд за културно наследство на југоисточна Европа, Велика Британија, како и од Министерството за култура и туризам.
Фотографии од Филип Лафазановски.
Отворање: 04 декември, 2025 во 18:30
Изложбата обединува австриски и македонски уметници кои ја истражуваат врската меѓу човекот и природата во ерата на антропоценот.
Планетарната климатска криза денес се манифестира со сè поголема загриженост. Екстремните временски појави и нивните разорни последици трајно ја менуваат нашата романтичарска претстава за „чистата природа“. Како реакција на овие промени, мултимедијалната изложба Допри ја природата ги обединува австриските и македонските уметници кои заземаат јасен став кон последиците од Антропоцената. Нивната работа не се ограничува само на документирање и артикулирање на отпор кон експлотацијата на природата, туку создава и поттикнувачки стратегии за суштинска промена на погледот кон светот. Преку
нивните дела, уметниците нудат визии исполнети со надеж, нови можности за однос меѓу човекот и светот, засновани на внимателност, почит и одговорност кон животната средина.
Човештвото одамна ја загуби илузијата дека стои над природата и владее со неа. Луѓето не можат да се разберат како одделени од својата околина, туку само преку нивните сложени односи со другите живи битија. Уметниците го истражуваат ова преплетување преку традиционални медиуми сликарство, цртеж, фотографија, видео и скулптура, но и преку нови практики како био-уметноста, која вклучува активно учество на не-човечки организми во процесот на создавање. Тие сè почесто излегуваат од традиционалните изложбени простори, поврзувајќи ја својата работа со групи за живитната средина како и еко-феминистички движења. Така настануваат еко-уметнички проекти што ги спојуваат уметничкото истражување и еколошкиот активизам. Овие проекти често се резултат на интердисциплинарна соработка со научници од различни области, кои се занимаваат со теми како економската
експлоатација на земјиштето, прекумерното урбанизирање, глобалното влијание на потрошувачките навики, ширењето на епидемиите и истражувањето на живите организми и генетиката Серијата изложби Допри ја природата, која досега е претставена на 13 австриски културни форуми во соработка со галерии и музеи од Европа и од САД, се надоврзува на увидите на Александар фон Хумболт, пионер на еколошката мисла и основоположник на климатологијата, екологијата и океанографијата. Во 1810 година тој му ги напиша на Јохан Волфганг фон Гете славните зборови: „Природата мора да се почувствува.“
Куратор: Сабин Фелнер
Асистент на кураторот: Лоренц Фелнер
Уметници:
Џудит Вагнер, Нада Прља, Петре Николоски, Ирена Паскали, Михаел Ендлихер, Донја Алипур, Елена Кристофор, Аника Ешман, Марен Јелеф – Kлаус Пихлер, Моника Л. Локашо, Алфред Хрушка, Принцпод, Елизабет фон Самсонов, Нивес Видауер, Едгар Хонетшлегер, Моника Пихлер, Мариелис Сеjлер, Анета Светиева
15. БМУ е двогодишно, process-based биенале, курирано од уметницата и кураторка Нада Прља и кураторот и едукатор Себастијан Чичоцки. Биеналето ќе се отвори на 18 ноември 2025 година (во МСУ – Скопје) и на 28 ноември 2025 година (во Музејот на Македонија и ОУ Ј.Х. Песталоци), развивајќи се низ четири поглавја што ги одразуваат промените на годишните времиња.
Поглавје 1
Утрото започна вчера
Куратори: Нада Прља во соработка со Себастијан Чичоцки
Поглавје 1.1
Локација: Музеј на современата уметност – Скопје
Отворање: 18.11.2025 at 19:00 со перформанси на Сергеј Калеников, Јулија Кастелучи и Кристина Таневска
Траење на изложбата: 18.11.2025 – 28.11.2025
Учесници: Џемилиана Абдулова (Скопје), Бетул Аксу (Измир/Лондон), Ренеа Беголи (Приштина), Ангела Бошевска (Битола/Скопје), Ѓорѓи Десподов (Прилеп/Хаг), Наталија Гучева (Скопје/Гент), Драгана Заревска (Кратово/Прага), Јулија Кастелучи (Белград/Милано), Сергеј Калеников (Скопје), Габриела Кичор-Бентковска (Варшава), Ана Лазаревска (Скопје), Изабела Левенска Миљаниќ (Скопје), Милчо Манчевски и 1AM Group (Скопје) [потсетување на првото БМУ од 1987 година], Јана Николоска (Скопје), Марина Саковска (Познањ), Душан Стефановски (Скопје) и Кристина Таневска (Скопје).
Изложбата ги истражува начините и процесите преку кои емоциите и интимноста се создаваат, изразуваат и доживуваат во рамките на визуелната и социјалната естетика на современиот живот. Таа се фокусира на тоа како новите кодови кои циркулираат во младинската култура го обликуваат нашето поимање на поврзаноста и личното изразување денес. Оттаму, преку дела кои црпат инспирација од детството или адолесценцијата, вклучувајќи музика, гејминг, аниме и други форми на пост-дигитални визуелни јазици, уметниците го испитуваат начинот на кој современите млади генерации ги конструираат и дефинираат чувствата во секојдневието. Изложбата обединува различни гласови кои ги предизвикуваат стереотипите и воведуваат нова слика на реалноста, реалност која веќе започна, и тоа вчера.
Изложбата во МСУ – Скопје (поглавје 1.1) е структуирана првенствено од дела на уметнички, кои се осврнуваат на теми карактеристични за женските искуства: несигурната и подредена положба на жените во патријархалното општество, рефлектирано во делото на Марина Саковска, или отпорот кон Grind Culture* прикажан во инсталацијата на Заревска и Десподов, до искуството на созревање во заедниците занемарени од „другите“, реферирано во делото на Абдулова. И покрај очигледниот пристап кон покласичните уметнички техники, како што се сликарството и цртежот, делата се спротивставуваат на конвенционалните структури и вредности, прифаќајќи ја емоционалната нестабилност и неизвесноста како нераскинливи состојби на современоста.
Како што вели една од учесничките, Наталија Гучева, опишувајќи го своето перформативно дело: „Создадено за да ги предизвика традиционалните општествени норми, делото нуди алтернативи во градењето на светови втемелени во шпекулацијата, создавајќи нова основа за колективно размислување“ кое го остварува и самата изложба.
Поглавје 1.2
Локација: Музеј на Македонија
Отворање: 28.11.2025 во 19:00 часот, со перформанси на Крсто Глигорјадис и Сергеј Калеников и со колаборативен проект на Марија Трпеска и Стефан Анчевски
Траење на изложбата: 28.11.2025 – 12.12.2025
Учесници: Крешник Арифи (Приштина), Ѓорѓи Десподов (Прилеп/Хаг), Естебан Девињо (Сен-Етјен/Париз), Мила Гавриловска (Скопје), Крсто Глигорјадис (Скопје), Ана Ликар (Љубљана/Франкфурт на Мајна), Милчо Манчевски и 1AM Group (Скопје) [посетување на првото БМУ од 1987], Марија Трпеска (Скопје) и Стефан Анчевски (Куманово), Марго Саркисова (Покровск/Грац) и Марина Саковска (Познањ).
Поглавјето 1.2 од 15. БМУ, организирано од Музејот на современата уметност – Скопје, е поставено во Историскиот оддел на Музејот на Македонија. Темелот на овој дел на биеналето произлегува од односот со времето, со минатото и со историјата. Во секое избрано уметничко дело, историското место станува субјект – кој бара повторно да се посети, да се погледне одново или да се преслуша, додека истовремено го отвора за дијалог со сегашноста или иднината. Преку ова „реанимирање“ на историски локалитети, објекти и наративи, изложбата го позиционира Музејот не како архивски простор на фиксирани значења, туку како простор каде времето се поместува, преклопува и проширува.
Делата на уметниците во изложбата произлегуваат од свесноста за притисоците и пукнатините што го обликуваат современиот живот: економска неизвесност, ослабени социјални односи, историска амнезија и ерозија на културното и материјалното наследство. Уметниците одново ги доведуваат во прашање воспоставените значења и вредносни системи, сфаќајќи го историското наследство како терен што еволуира. Во исто време, тие признаваат дека во отсуство на временска машина, историјата не може да се коригира или избрише, но сепак бараат симболични ресурси кои ни овозможуваат да продолжиме, бидејќи утре веќе започна вчера.
Поглавје 1.3
Локација: ОУ Ј.Х. Песталоци
Изложбата е наменета исклучиво за учениците и не е отворена за јавноста.
Траење: 28.11.2025 – 12.12.2025
Учесници: Ренеа Беголи (Приштина), Елена Димоска Николоска (Прилеп), Никола Ефремов (Скопје), Саре Ќерими (Скопје) и Марго Саркісова (Покровськ/Грац).
Поглавје 1.4
Долгорочни проекти на различни платформи и во јавни простори
Траење: 28.11.2025 – 28.11.2026
Учесници: Колектив „Бостание“ (јавна градина), Мила Гавриловска (фото архива), Изабела Левенска Миљаниќ (јавна и онлајн архива) сите од Скопје и ДНЛМ (јавна уметност) од Љубљана.
Поглавје 2
Лекции по не-воспитување
Водено од Себастијан Чичоцки во соработка со Нада Прља.
Aприл 2026 година.
. . .
Визуелeн идентитет: Естебан Девињауд
Фотографии: Мила Гавриловска
Учесници на 15-то Биенале на млади уметници
Проектот го реализира Музејот на современата уметност – Скопје, со поддршка на Министерството за култура и туризам. Пријатели на МСУ – Скопје: Австриска амбасада – Скопје и Тиквеш, Кавадарци.
Куратор: Рик Долфијн
Учесници: Феран Лега – Кристијан Алонсо, Катаржина Пастушак – Ирена Чаврилска, Сигне Лиден – Рик Долфијн, Хан Ксијаохан – Кристина Коскентола, Сунах Чои – Алекс Таек-Гванг Ли, Тихомир Топузовски, Шинтаро Мијаваки – Тошија Уено
Отворање: 6 ноември (четврток) 2025 година во 19 часот
Од мочуриштата до висорамнините, од архипелазите до тундрите, земјата е составена од безгранична низа локални и транслокални системи кои опстојуваат, комуницираат и се поврзуват. Овие системи не прествавуваат само материја, тие се во постојани состојби на издржување, приспособување, учење, замислување, сеќавање и реагирање на секој контакт. Тие во себе ги носат сопствените истории и, воедно, ги насетуваат световите што надоаѓаат.
Модерните наративи долго тврделе дека само луѓето ја поседуваат привилегијата да размислуваат. Токму овој мит ја оправдувал човековата доминација врз светот, светот кој е повеќе од човечки, привилегија што низ историјата ѝ припаѓала само на избраната група, на човекот кој е бел, кој доаѓа од западот, од повисока класа. Векови наназад, нивните идеи, а со нив и нивните постапки, ги избришале историите на планетата, оставајќи зад себе непресметлива трага на уништување.
Денес, самата структура на оваа реалност е решително доведена во прашање. Оттаму, се прашуваме дали можеме да ги следиме биолозите кои ги мапираат начините на кои размислуваат растенијата? Дали може да се согласиме со антрополозите кои сериозно го прифаќаат домородното знаење и истражуваат како шумите сонуваат и зборуваат? Додека филозофите се насочуваат кон интелигенцијата на октоподите, делфините и гавраните, суштества чии облици на свест се различни од нашите, но не се помалку сложени.
Но, што е со самата земја? Основата што нè одржува, што го создава целиот спектар на живот, со еони генерирала заплеткани, зачудувачки сложени екосистеми – светови во светови, во кои човештвото игра само минорна улога. Ова промислувачко создание кое го нарекуваме Земја, сигурно не е импресионирано дури ни од најдраматичните еколошки кризи кои доаѓаат. Она што за човештвото претставува закана од истребување, за Земјата може да биде само уште еден пресврт, уште една трансформција, промена на мислата – можеби дури и потврда за нејзината бескрајна креативност.
На оваа изложба, седум филозофи од различни делови на светот влегуваат во дијалог со седум уметници со кои почувствувале интензивна резонанца околу прашањата за земјата. Оттаму, преку зборови, слики, звуци, мириси и движења кои се издигнуваат од самата почва, изложбата отвора простор во кој филозофите и уметниците, посетителите и кураторите, како и светот кој е повеќе од човечки и неговите обележја слободно се поврзуваат. Во тој простор тие заеднички ги замислуваат димензиите и насоките што нè поврзуваат со земјата, преку мислата, движењето и промената.
Во пошироките рамки на сеприсутната и важна филозофија на веќе ургентната потреба на симбиоза на природата и човекот, меѓузависност, комплементарност, соработка и учество на мноштвото видови во општеството на работ на изумирањето (Ана Цинг, Дона Харавеј, Мареј Букчин), откриена е идејата за важноста на напуштените простори наспроти култивираните простори, како простори на регенерација што на некој начин и ja опримеруваат неуништливата бунтовна енергија на природата. Според теориите за третиот пејзаж или четвртата природа, токму овие нарушени земјишта што ако не се занемарат како остатоци или плевел, се нови екосистеми што отвораат простор за да се преиспита зачувувањето на природата и на природниот диверзитет, но и нудат примери за поинакви принципи на организација врз принципи на взаемна помош, солидарност и соработка, како двигатели на еволуцијата. Третиот пејзаж според концептот на познатиот пејзажен архитект и градинар Жил Клемен се просторите што обично се третираат како занемарени – неодлучените простори, лишени од функција, тешки за именување.
Токму тоа е фокусот на последната фаза од развојната уметничка линија на Оливер Мусовиќ (1971), еден од најактивните уметници од земјава, кој е присутен на сцената од крајот на деведесеттите години, а оттогаш и активно се претставува на светските уметнички сцени. Во последните две години тој развива фотографски серии што ги обработуваат просторите на „третиот пејзаж“ населени со рудерални екологии, односно растенија што растат на урнатини (етимологијата е од латинскиот збор rudus, урнатини), кои ги предизвикуваат конвенционалните поими за ботаничката убавина и достојност, а според уметникот се и неопеани херои на опстанокот и инспирираат почит со нивната приспособливост, а кои често се отфрлаат како „плевел“.
Мусовиќ ја наоѓа својата истражувачка пасија во овие растенија, и преку својот уметнички ангажман им дава можност да блеснат, да добијат заслуга за својата работа, како еден вид славење на издржливоста на животот на маргините и интригантната привлечност на „третиот пејзаж“. Односно, овие самоорганизирани заедници без човечки интерференции не само што говорат за моќта на природата туку и за неочекуваните моменти на шансата да се формираат поинакви заедници. Но, исто така, Мусовиќ бележи охрабрување и од филозофиите за социјалната екологија на американскиот социјален теоретичар и политички филозоф Мареј Букчин, која, всушност, е повик за општествена реконструкција по еколошки линии, која во широки термини означува дека еколошките проблеми произлегуваат од длабоките проблеми во општеството или доминацијата врз природниот свет.
Во таа насока се формира и изложбата „Билни прилагодувања“ во која се вклучени сериите „Обраснато“ од 2023 година, „Рудерален хербариум“ од 2023-2025 година, „Рудерален хербариум на Сингапур“ од 2024 година, „Микроклими“ од 2024 година и „Атлас од сингапурски папратВИ“ од 2025 година, како и една серија од две фотографии, и единечна фотографија. Станува збор за истражувачки потфат манифестиран во неколку групи на фотографии, некои од нив придружени и со текст, во кои уметникот ги бележи природните феномени најчесто во форма на современи ботанички каталози, како и една дигитална публикација, целосно илустрирана и коавторирана со напредни јазични модели на ВИ, која е поставена на компјутер, за слободно разгледување. Тоа се дела што се создадени кога уметникот престојувал на уметнички резиденции во Австрија, Сингапур, Германија и Франција а кои веќе биле претставени пред тамошната публика (во Кунстраумакраде во Моeдлинг, Австрија, и во Уметничкиот музеј на Сингапур), а кои по прв пат се претставуваат во земјава.
Со овие серии претставени во рамките на изложбата „Билни прилагодувања“ се заокружува една истражувачка целина на авторот што забележала различни растителни видови и адаптации во различни клими низ светот.
Со „Билни прилагодувања“ уметникот Оливер Мусовиќ обележува и 30 години активно творештво, односно 30 години од неговата прва самостојна изложба во Уметничката галерија, Битола, во 1995 година. Оваа изложба се случува 18 години од неговата претходна самостојна изложба „Уметникот“ во Музејот на современа уметност – Скопје во 2007 година.
Извадок од текстот за изложбата на кураторката Ивана Васева
Оливер Мусовик (1971, Скопје) е визуелен уметник кој работи во повеќе медиуми, но најчесто фотографија и визуелно раскажување.
Неговата практика го истражува пресекот на природата, урбаниот простор и општествената динамика, со посебен фокус на адаптацијата и отпорноста во транзициски средини. Неговото дело го поставува пејзажот како социо-еколошка конструкција обликувана од луѓето и останатиот (non-human) живот, придонесувајќи кон дијалози за еколошка отпорност, одржливост и улогата на уметноста во поттикнување критичка свест.
Неговите дела се претставени на меѓународно ниво, меѓу другото во SAM – Музејот на уметноста во Сингапур (2025), Музејот на современата уметност, Загреб (2023), Музејот на современата уметност – Скопје, +MSUM Метелкова, Љубљана (2021, 2018), MACRO – Музеј на современата уметност, Рим (2004), Camera Austria, Кунстхаус Грац (20024), Фридерицианум – Касел (2003), Манифеста 4 (Франкфурт, 2002) и Истанбулското биенале (1999).
Делата на Мусовиќ се дел од јавни колекции како што се n.b.k. Берлин, МСУ Скопје, Fondazione Fotografia Модена и +MSUM Љубљана.
Неговите дела се публикувани во повеќе публикации – прегледи на современа уметност од најзначајните светски издавачи на уметничка литература, како „Autobiography” (Thames and Hudson, 2004), „Vitamin Ph – New Perspectives in Photography”, (Phaidon, 2006), „Photo Art, Photography in the 21st. Century”, (Aperture, 2008). Мусовиќ е активен учесник на повеќе резиденцијални програми низ Европа, Азија и САД.
Изложбата е финансиски поддржана од Министерството за култура и туризам на РС Македонија.
Пријател на МСУ – Скопје Тиквеш.
Изложбата „Сè што ни е заедничко: ИНСТИТУЦИЈА ШТО ДИШЕ ги воведува теоретските и политичките основи на „борбеното дишење“ како критичен метод за дејствување и читање на воздухот како политички медиум во институционалната сфера.
Дишењето на ист воздух не значи дека дишеме подеднакво. Останувањето без здив по правило го следи животот на маргинализираните. Франц Фанон ги опишува соништата на колонизираното тело како „мускулести соништа: соништа за акција, соништа за агресивна виталност, за „борбено дишење“. Во овие соништа за простор за слобода, белите дробови се инструмент и мускул, понекогаш атрофирани од токсичноста на колонијалните атмосфери, но секогаш подготвени да извлечат ненадеен здив во деколонијалните напори.
Во време кога систематската злоупотреба ги гуши обесправените и катастрофалните владини или корпоративни практики го одземаат здивот на непривилегираните, предизвик е да дишеме длабоко и со полни гради. Вдишуваме кога ни е тешко и издишуваме кога сме ослободени од тежок товар, со намера јасно да му покаже на светот што се случува кога луѓето се исклучени, лишени од права, угнетувани.
Оттука, инспириран од поимот „борбено дишење“ и распространетата метафора за останување без здив поврзана со угнетувањето, изложбата „Се што ни е заедничко (Институција што дише)“ прикажува како уметничките практики интервенираат, визуелизираат и демонтираат атмосфери на колонијализмот, империјализмот и капитализмот во рамките на институционалното и секојдневно живеење.
Форензичка архитектура ги документираат „токсичните облаци“ на воени и индустриски операции кои ја претвораат атмосферата во оружје; во делото на Џумана Мана воздухот станува продолжение на територијата: колонизиран и надгледуван; Денис Фереира да Силва и Арџуна Неуман ја истражуваat историјата на колонијалната екстракција и невидливиот воздух како траума што патува низ простори и тела; проектот Gaza Remains the Story на Палестинскиот музеј сведочи за постојаното задушување на една територија, политички, физички и симболички; делото на Дурмиш Ќазим го открива задушениот воздух во изложбите и архивите на институциите во кои ромските тела и дела не се видливи; Зорица Зафировска, преку својата интервенција за загадениот воздух во Скопје, го отвора локалниот хоризонт на оваа тема: дишењето како секојдневен политички чин во град кој живее под постојана токсична закана.
Сите овие контексти се поврзани и сите произлегуваат од исти структури на насилство: капиталистичка екстракција, колонијални хиерархии и систематско исклучување. Проектот има за цел да го разоткрие насилството што се правиме дека не го гледаме, во нашата околина и културни простори и неговите материјални, социјални и политички склопови. Оттука, најважно прашање е како можеме да научиме да ги детектираме шепотењата на маргинализираните апнеични тела и преку уметнички практики да размислуваме како да oвозможиме да дишат повторно?
Уметници: Форензичка Архитектура, Денис Фереира да Силва и Арџуна Неуман, Дурмиш Ќазим, Џумана Мана, Зорица Зафировска, Палестински музеј
Кураторки: Мира Гаќина и Јованка Попова
Изложбата е финансиски поддржана од Министерството за култура и туризам на РСМ и пријатели на МСУ Скопје: Тиквеш Кавадарци
Насловна илустрација: Форензичка архитектура, Студии на облаците (Бејрут)
ЛУ Народен музеј – Велес, 13–27 октомври 2025
НУ Завод и музеј – Битола, 28 октомври – 10 ноември 2025
Изложбата „Континуитети“
Потеклото на колекцијата е поврзано со катастрофалниот скопски земјотрес во 1963 година, кога по иницијатива на францускиот писател и критичар Жан Касу и преку ангажманот на првиот директор на МСУ, д-р Борис Петковски, бројни француски уметници подариле свои дела на градот како чин на солидарност. Подоцна, со истражувањето и публикацијата на Силвен Лекомбр (2015), оваа збирка доби нова научна и историска рамка што го потврди интернационалниот и солидарен дух на музејот како уникатна институција во европски контекст.
Француската уметничка сцена на 20 век се издвојува со отвореност, интернационализам и еманципираност, создавајќи простор за слободен израз и рамноправно учество на уметници без разлика на нивното потекло или пол, или уметничкит израз и стил. Изложбата го истакнува токму тој дух на инклузивност и креативна размена, потсетувајќи дека уметноста е поле на заедништво и универзални вредности кои се актуелни и денес.
Преку делата на Ханс Хартунг, Виктор Вазарели, Ана-Ева Бергман, Зоран Мушич, Марта Пан, Асадур Бездикијан, Зора Стак, Хуан Рабаскал и други, изложбата ги осветлува креативните континуитети што ја обликувале европската уметност на 20 век и го реафирмира духот на светската солидарност – идеал врз кој е изграден и самиот МСУ – Скопје.
Во 2023 година, изложбата „Континуитети“ одбележа 30 години дипломатски односи меѓу Франција и Северна Македонија и 60 години од скопскиот земјотрес, а во 2025 година беше воспоставена нова соработка со Музејот на современа уметност во Лион. На тој начин, низ различни генерации, личности и институции, се гради континуитет на културен дијалог и меѓусебна поддршка, кој ја потврдува трајноста на меѓународната соработка како темелна вредност на музејот.
Во својата суштина, изложбата „Континуитети“ ја слави трајната човечка и уметничка поврзаност што ги обликува нашите заеднички културни сеќавања. Таа ја претставува уметноста како витална мрежа на односи – меѓу уметниците и публиката, меѓу минатото и сегашноста, меѓу локалните и глобалните наративи – што и денес ја дефинираат динамиката на современата уметност и светот во којшто живееме денес.
Куратори: Владимир Јанчевски, Благоја Варошанец и Ива Димовски
Интернационална групна изложба со дела од колекциите на МГ+МСУМ, Љубљана и МСУ-Скопје
Отворање: 13 ноември 2025, 20 ч.
Уметничките практики што не потекнуваат од центарот на западниот уметнички систем, туку од неговите маргини – географски, политички и симболични, можат да понудат епистемолошка и естетска рамка преку која ќе се преиспита итноста на нашиот сегашен момент. Кога на овие маргини не се гледа како простори на инфериорност, тие можат да понудат јасна источноевропска перспектива обликувана од искуството на социјализмот, колективните утопии, транзицијата, конфликтот и војната, како и колапсот на идеолошките системи во 1990-тите. Преовладувачките уметнички теми на телото, иронијата, идеологијата, доказите и утопијата, реагираат на овие историски искуства, додека истовремено се занимаваат и со комплексноста на сегашноста.
Оваа изложба наслвена „Истокот e сè уште можен“, составена од избор на дела од колекцијата „Артист 2000+“ на Модерна галерија и националните колекции од Љубљана, во дијалог со колекцијата на солидарноста на Музејот на современата уметност во Скопјe, се занимава токму со постојано еволуирачкиот сеприсутен потенцијал и визија за трансформација и регенерација, како и постојаното повлекување кон трагедијата на секојдневниот живот. Таа инклинира кон првото, верувајќи дека сè уште има простор за радикално замислување на сегашноста. Во овој контекст, изложбата ја прикажува уметничката продукција не како пасивна рефлексија, туку како генеративна алатка за ангажирање со дијалектиката на разочарувањето и можноста. Уметничките стратегии извлечени од регионот нудат механизми за отпор, колективна меморија и спекулативна имагинација – алатки неопходни за навигација низ распаѓањето на политичките и општествените имагинариуми во ера сè повеќе дефинирана од прекарност.
Уште во дваесеттите години на 20 век, Групата конструктивисти од Трст ја замисли идејата за уметничко дејствување како форма на естетско-социополитичка револуција во контекст на историските авангарди, особено рускиот конструктивизам. Поради оваа причина, таа се смета за автентичен претходник на повоените неоавангардни тенденции во регионот.
Меѓу другото, нашата изложба го свртува вниманието кон она што останало од идејата за Источна Европа денес и дали сè уште можеме да зборуваме за „источноевропска уметност“. По завршувањето на Студената војна во 1989 година и почетниот ентузијазам за победата на либерализмот над комунизмот, стана очигледно дека идеалот за либерална демократија, кој Истокот толку ентузијастички го прифати, исчезнал. Во последниве години, бевме сведоци на растечки тензии во регионот, подем на нови автократски режими, непрестајни бегалски кризи, постојани националистички тенденции на Балканот, војна во Украина, нерешеното „палестинско прашање“ и геноцид во Газа.
Во овој контекст, се поставува прашањето: Дали иднината изгледаше подобро вчера отколку денес? Како можеме да се потпреме на историските искуства, уметничките стратегии и алтернативните форми на знаење вкоренети во источноевропските контексти? Уметничките дела на изложбата можат да дадат некои одговори како алатки за разбирање на сегашноста без, навидум, јасна иднина и за наоѓање пат кон различни, поинклузивни можности и пофер и посолидарен свет.
Изложбата „Истокот e сè уште можен“ се одвива во два меѓусебно поврзани сегменти, при што секој од нив прераскажува посебни приказни.
Сегментот насловен „Покажи ми ги твоите рани (регенерација)“ ги опфаќа приказните за „Телото како простор за отпор“; „Идеологии и субверзии“ и „Иронијата и апсурдот како стратегии на критичка дистанца“. Овој дел ги испитува телото, јазикот и иконографијата како места преку кои уметниците изведувале, се спротивставувале и ги поткопувале идеолошките и афективните режими.
Другиот сегмент насловен како „Нова реалност како артефакт на трансформација“ ги прераскажува приказните за „Документирање на реалноста“ и „Утопијата како простор на општествени алтернативи“.Тој ги испитува документацијата, меморијата и утописките спекулации како методи на уметничко ангажирање и со историската и со можната иднина.
Во време што сè повеќе е обележано со ерозија на демократските форми, еколошка катастрофа и историска амнезија, делата презентирани овде нудат практики на сеќавање, отпор и замислување – гестови што можат да ни помогнат да го замислиме светот поинаку.
Колекцијата „Артист 2000+“ е првата музејска колекција фокусирана на повоените источноевропските авангардни уметнички практики во поширок меѓународен контекст. Од своето основање во 2000 година, таа обезбеди длабински увид во уметничката проодукција на регионот, осветлувајќи ги општествените и политичките предизвици со кои се соочуваат уметниците во поранешните социјалистички земји. Колекцијата се појави во рамките на својот „простор на изразување“ и во однос на геополитичката територија на Источна Европа и во однос на концептуалниот простор обликуван од моќ, идентитет и дискурс. Од самиот почеток, колекцијата поттикна размислување за процесите на историцизација: Кој ја пишува историјата на уметноста, за кого и со каква намера? Во исто време, колекцијата создава услови за критичко редефинирање на постојниот уметнички канон, отворајќи простор за разновидни и честопати занемарени наративи.
Колекцијата на солидарноста на Музејот на современата уметност – Скопје настана како израз на глобален одговор на катастрофата, земјотресот што го разурна градот во 1963 година. Одговарајќи на повикот за уметничка солидарност, уметници од целиот свет подарија свои дела, заеднички креирајќи колекција заснована на меѓународна размена, одговорност и дијалог.
Оваа заедничка изложба на двете колекции ги нагласува напорите за соработка меѓу двата музеи, за кои се очекува да се прошират преку понатамошни партнерства.
Уметници: Марина Абрамовиќ | Маја Бајевиќ | Гета Братеску | Јозеф Бојс | Ала Георгиева | Томислав Готовац | Јон Григореску | Група конструктивисти од Трст (Аугуст Чернигој, Едуард Степанчич, Џорџо Кармелич) | Власта Делимар | Брацо Димитријевиќ | Оршоја Дроздик | Христина Иваноска | Ѓорѓе Јовановиќ | Иван Кожариќ | Катаржина Козира | Александар Косолапов | Андреја Кулунчиќ | Владимир Купијанов | Лајбах | Казимир Малевич | Горанка Матиќ | Алекс Млинарчик | Петре Николоски | Ахмет Огут | ОПА | ОХО | Ирена Паскали | Геза Пернецки | Душан Перчинков | Марко Погачник | Дмитриј Пригов | Нихо Пушија | Јозеф Робаковски | Дритон Селмани | Недко Солаков | Младен Стилиновиќ | Раша Тодосијевиќ | Ендре Тот | Игор Тошевски | Горан Трбуљак | Симон Узуновски | Стано Филко | Венко Цветков | Виолета Чаповска | Что Делат | Небојша Шериќ-Шоба.
Куратори: Бојана Пишкур, Мартина Вовк (МГ+МСУМ, Љубљана); Ивана Васева, Благоја Варoшанец, Ива Димовски и Владимир Јанчевски (МСУ-Скопје).
Изложбен дизајн: Јован Ивановски
Визуелно решение: Илиана Петрушевска
Изложбата е продолжение на соработката меѓу МСУ – Скопје и МГ+МСУМ, Љубљана што започна со заедничката изложба „Ткаење светови: Колекции во разговор“, која се отвори во февруари 2025 година во Музејот на современа уметност „Метелкова“.
Изложбата ја реализира Музејот на современата уметност – Скопје, со поддршка на Министерството за култура и туризам на Република Северна Македонија како проект од национално значење за 2025 година.
Пријатели на МСУ – Скопје: Тиквеш и Еуролинк осигурување.
Насловна фотографија: Недко Солаков, Жолта, инсталација, дел од 2000+Artеast збирката на Модерна галерија, Љубљана
Самостојна изложба на Ибрахим Махама во Музејот на современата уметност – Скопје
Отворање: 14 октомври, 2025 година во 18 часот
Траење на изложбата: 15/10/2025 – 14/11/2025
Специјално отворање на проектот, со можноста публиката да се сретне со светски реномираниот уметникот Ибрахим Махама ќе се одржи на 14 октомври, 2025 година со почеток во 18 часот.
Делото на Махама, кое ја обвиткува фасадата на Музејот на современата уметност, претставува прва негова самостојна изложба во земјава.
Текстилната површина, составена од над 1.000 јутени вреќи кои ја обвиткуваат зградата, се секојдневно користени за транспорт на стоки и производи, првенствено во економиите на глобалниот југ, носејќи ги на себе историските траги од процесите на трудот, размената, реферирајќи на теми како глобализацијата и миграцијата, експлоатацијата и економската нееднаквост. Преку поврзување на јутените вреќи и нивното инсталирање на површината на зградата на музејот, делото истражува како историските настани се вградени во материјалноста на јутените вреќи и како преку оваа инсталација фасадата се преобразува во политичко огледало.
Основан во 1964 година, МСУ – Скопје е создаден како платформа за уметничка размена, културна и меѓународна соработка. Изграден од донации после катастрофалниот скопски земјотрес во 1963 година, претставува материјално здание на принципот на солидарност, место кое го одразува ветувањето за подобро општество.
Интервенцијата на Махама го обновува основачкиот етос на музејот, потврдувајќи ја улогата на уметноста во општеството и нејзиниот потенцијал да претставува и одразува акти на солидарност без оглед на различните просторни и историски контексти и ситуации. Зградата на музејот нераскинливо се поврзува со инсталацијата и јутените вреќи на Махама, станувајќи пандан во изразувањето и повторно промислувајќи ја и воспоставувајќи ја солидарноста, спротивно на доминантните глобални односи на моќ и експлоататорската геополитичка динамика.
За уметникот: Ибрахим Махама е роден во 1987 година во Тамале, Гана. Тој живее и работи во Акра, Кумаси и Тамале. Одбрани самостојни изложби вклучуваат Барбикан центарот, Лондон (2024); Кунстхале Оснабрик, Германија (2023); Ауде Керк, Амстердам (2022); Фрак Пејс де ла Лоар (2022); Хај Лајн, Њујорк (2021); Музеј на уметноста на Универзитетот во Мичиген (2020); итн. Учествувал на бројни групни изложби, вклучувајќи го 4-то издание на Биеналето во Лагос, Лагос (2024); Биенале на Малта и Гозо (2024), 15-то Биенале во Шарџа, Кина (2023); 18-то Меѓународно биенале на архитектура во Венеција (2023); 35-то Биенале во Сао Паоло (2023); Музеј на ликовни уметности, Хјустон (2021); Центар Помпиду, Париз (2020); 22-ро Биенале во Сиднеј (2020); Павилјон на Гана на 58-мо Биенале во Венеција (2019); Документа 14, Атина и Касел (2017); Кунстал Шарлоттенборг, Копенхаген и Холбек (2016); 56-то Биенале во Венеција (2015); итн.
Надвор од својата уметничка практика, Махама активно се стреми да ја редефинира улогата на уметноста во општеството. Тој ги основа Центарот за современа уметност „Савана“ и Студиото „Црвена глина“, обете институции посветени на образование, експериментирање и уметничка пракса водена од заедницата во северна Гана. Во 2023 година, Махама беше назначен и за уметнички директор на 35-тото Љубљанско биенале за графички уметности, Љубљана.
Поддршка: Изложбата ја реализира Музејот на современата уметност Скопје со финансиска поддршка и паритетен придонес од Министерството за култура и туризам, како и од Фондацијата Рајтман (Reitman Foundation), Лондон; Евролинк осигурување; Завар; Раде Кончар; Градежен Факултет, Универзитет Св. Кирил и Методиј; Македонска алпинистичка федерација и Викиекспедиции, сите од Скопје.
Пријатели на МСУ Скопје: Галеријата Вајткјуб (White Cube Gallery), Лондон, Њујорк, Хонг Конг, Париз, Сеул; AПАЛАЦОГАЛЕРИЈА (APALLAZOGALLERY), Бреша и Тиквеш, Кавадарци.
Што значи кога ќе прочитаме на вратата на музејот: „Отворено до понатамошно известување“? Дали тоа е административна белешка за работното време или, можеби, предлог музејот да се замисли како отворен, процес што никогаш целосно не е завршен?
Токму од оваа двосмисленост тргнува Џем A. во својата прва самостојна изложба во регионот. Под насловот „Музеј отворен до понатамошно известување“, тој го разгледува музејот како институција што истовремено сака да биде достапна, инклузивна и современа, но и како место обременето со хиерархии, правила, и ограничувања.
Џем A. си поигрува со клишеата, административните изговори, бирократијата, националистички политики, структурни притисоци што ја одредуваат музејската работа. Насловот на изложбата алудира на несигурноста што ги обликуваа современите институции. „Отворено до понатамошно известување“ е административна фраза, а воедно и политичка метафора, сигнал за условеност, непостојаност и зависност од динамиката на социо-економските превирања.
„Музеј отворен до понатамошно известување“ не се занимава само со музејот како институција, туку како жив организам кој расте или стагнира зависен од културата, односите на моќ и општествената динамика. Уметникот прашува: кога велиме дека музејот е „отворен“, дали мислиме дека е физички достапен, дали е навистина инклузивен, или тоа е само формален декларативен гест кој прикрива структури на исклучување?
Џем A. ја гради својата практика на пресекот меѓу дигиталната култура и институционалниот простор. Тој ја преместува институционалната критика од елитистичкиот јазик на теоријата, кон популарната, секојдневна комуникација, таму каде што критичката мисла може да е вистински ефективна. Неговите дела (графички знаци, кратки текстови, редимејд дела и инсталации) го користат мемето како пристапен и демократски медиум, форма што е разбирлива, лесна за споделување и субверзивна.
Мемето претставува облик на „децентрализирана креативност“, она што не зависи од авторитетот на институциите или елитните канали на уметничка продукција, туку се потпира на хоризонтална мрежа на споделување и репродукција. Неговата политичка сила е во можноста за постојана циркулација, повторување и пренамена, со што ја еродира моќта на институционалното авторство. Додека традиционалните музеи често ја репродуцираат вертикалната хиерархија помеѓу уметноста и публиката, мемето функционира како „контра-јазик“, достапен, неформален и суштински политички. Изложбата го користи овој потенцијал за да ја реосмисли институцијата не само како чувар на културно наследство или автономна уметничка вредност, туку како поле каде што децентрализираната, не-елитна и секојдневна креативност станува дел од пошироката политичка имагинација.
За Џем A. мемето не е само алатка за хумор или интернет – гест, туку културна практика што ја отвора можноста критиката да биде споделена и разбрана надвор од границите на „високата“ култура. Тоа е средство за интервенција во сферата на културната продукција, и метод за колективно препознавање на состојбите во кои сите учествуваме: едноставна реченица, слика или комбинација на текст и ситуации на апсурд, што го отвора прашањето за тоа кој има пристап до уметноста и како таа комуницира со својата публика. Она што изгледа како шега е начин да се проговори за сериозни прашања: за складиштата полни со уметнички дела што никогаш не се гледаат, за дистанцата меѓу уметноста и заедницата, за бирократските правила што понекогаш го прават музејот недостапен наместо отворен. Уметникот го третира музејот како „контра-екран“: место каде дигиталните микронаративи на отпор и иронија се преведуваат во физички простор и добиваат институционална видливост. Во таа смисла, „Музеј отворен до понатамошно известување“ го артикулира музејот како политички субјект кој мора да преговара помеѓу својата институционална ригидност и денешната потреба од отвореност, етичност и општествена релевантност.
„Музеј отворен до понатамошно известување“ не е само наслов, туку и отворено прашање: што значи музејот денес, дали музејот денес е навистина отворен, и за кого? како може да остане значаен простор на вклучување и дијалог – не до следно известување, туку заеднички и континуирано?
Перформанс „Крит клуб“
Отворањето на изложбата ќе биде проследено со перформансот „Крит клуб“ на Џем А. со почеток во 18,30 часот. „Крит клуб“ е перформанс во кој две екипи дебатираат на некое нереалистично прашање поврзано со уметноста. Во средина каде несогласувањето често може да е ризично, „Крит клуб“ создава простор за критичка игра.
Наместо молк или повторување пофалби, учесниците се охрабруваат да не се согласат – перформативно, како игра на улоги, како мисловен експеримент. Секоја дебата започнува со прашање што делува невозможно за одговор. Едната страна аргументира „за“, другата „против“, сè до моментот кога улогите се заменуваат. Перформансот се развива, а говорниците се снаоѓаат во сè поневозможно сценарио.
„Има ли уметност без публика?“ е прашањето на кое ќе дебатираат Искра Гешоска, Христина Иваноска, Ѓорѓе Јовановиќ и Кристина Леловац, со учество на претставници од Федерацијата за пеливанско борење на РСМ. Дебатата ќе ја модерира Артан Садику.
Куратори: Јованка Попова и Никола Узуновски
Отворање на изложбата на 18. септември 2025, во 18:00 ч. и на перформансот во 18,30 ч.
Изложбата е финансиски поддржана од Фондацијата Саха и Министерството за култура и туризам на РС Македонија.
Пријател на МСУ Скопје – Тивеш.
